Cyhoeddwyd: 22 Ion 2026

Aer Iach Cymru yn annog Llywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth llygredd aer llymach i helpu i ddiogelu ein hiechyd a’r amgylchedd.

Cyn Noson Aer Glân ar Ionawr 22, mae Aer Iach Cymru, clymblaid o elusennau iechyd ac amgylcheddol, yn galw ar Lywodraeth Cymru i osod targed mwy uchelgeisiol ar gyfer gronynnau (PM) 2.5.

Mae cerbydau, allyriadau diwydiannol, tanau gwyllt, llosgi amaethyddol, a gweithgareddau cartref i gyd — yn cynhyrchu PM 2.5. Yn ôl ymchwil, mae 20% o allyriadau PM 2.5 yn cael eu hachosi gan losgi domestig.

Mae llosgi coed neu lo mewn stôf neu ar dân agored yn rhyddhau gronynnau bach o’r enw mater gronynnol (PM2.5), gronynnau sydd â diamedr o 2.5 micron neu lai. Mae’r gronynnau mor fach fel y gallwn eu hanadlu i mewn, ac yna gallant fynd i mewn i’n hysgyfaint. Mae llygredd PM 2.5 hefyd wedi’i gysylltu â chyflyrau’r ysgyfaint a’r galon, canser, strôc, problemau iechyd meddwl a dementia.

Ym mis Tachwedd, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru bapur ymgynghori ar darged ar gyfer PM2.5, gan osod terfyn newydd o 10µg/m3 erbyn 2035. Mae Awyr Iach Cymru yn galw ar Lywodraeth Cymru i fod yn fwy uchelgeisiol a chyfateb i darged Lloegr o 2030.

Mae arolwg barn blynyddol a gomisiynwyd gan Asthma + Lung UK Cymru yn dangos bod pobl yng Nghymru yn gynyddol bryderus am oblygiadau iechyd ac amgylcheddol stofiau llosgi coed.

Mae’n dangos cynnydd o 3 o bob 10 o bobl (36%) dair blynedd yn ôl i 6 o bob 10 o bobl (65%) heddiw a ddywedodd eu bod yn pryderu am y defnydd cynyddol o stofiau llosgi coed.

Dangosodd yr arolwg barn, a gynhaliwyd gan Opinion Matters o 1000 o bobl yng Nghymru, hefyd fod bron i 7 o bob 10 o bobl (69.8%) yn bryderus am iechyd anadlol eu teulu a bod 6 o bob 10 (65.7%) yn bryderus am effeithiau llosgi tanwydd solet yn eu cymuned.

Mae ymchwil yn dangos y gall un lle tân sy’n llosgi 10 pwys o bren am awr yn unig allyrru hyd at 4,300 gwaith yn fwy o ronynnau sy’n achosi canser na 30 o sigaréts. Mae’r allyriadau hyn yn cyfrannu’n sylweddol at ansawdd aer gwael, sy’n gwaethygu cyflyrau’r ysgyfaint fel asthma a chlefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint (COPD).

Dywedodd Joseph Carter, Cadeirydd Aer Iach Cymru a Phennaeth Asthma + Lung UK Cymru:

“Efallai y bydd cael llosgydd coed yn eich cartref yn swnio’n ddeniadol, ond y gwir amdani yw y gallai fod yn peryglu iechyd eich ysgyfaint chi, eich teulu a’ch cymuned.

“Mae llosgi tanwydd solet fel coed yn cynhyrchu llygredd aer y tu mewn a’r tu allan i gartrefi, yn enwedig PM2.5, sy’n un o’r llygryddion mwyaf niweidiol i iechyd pobl. Gall ysgyfaint gael eu llidro gan y mygdarth o losgwyr coed gan orfodi rhai pobl â chyflyrau’r ysgyfaint i aros y tu mewn neu risgio gwaethygu eu symptomau.

“Er ein bod ni, diolch byth, yn gweld mwy o ymwybyddiaeth yng Nghymru o’r peryglon iechyd a achosir gan losgi coed, mae llawer o bobl yn dal i fod yn anymwybodol ac rydym ni eisiau i hynny newid.

“Dyna pam, cyn Noson Aer Glân, rydym yn annog Llywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth llygredd aer llymach i helpu i ddiogelu iechyd ein cymunedau ac i bobl, yn enwedig â chyflyrau’r ysgyfaint, gymryd rhan yn yr ymgynghoriad cyhoeddus i sicrhau bod eu lleisiau’n cael eu clywed.”

Dywedodd Haf Elgar, Is-gadeirydd Aer Iach Cymru a Chyfarwyddwr Cyfeillion y Ddaear Cymru:

“Er mwyn ein hiechyd a’r amgylchedd, rhaid inni leihau’n sylweddol faint o ronynnau bach sy’n cylchredeg yn ein haer – o losgi coed a ffynonellau eraill. Dyna pam rydym yn galw ar weinidogion Cymru i fod yn fwy uchelgeisiol wrth osod ein targedau llygredd aer. Byddai hyn yn achub llawer o fywydau, yn enwedig y rhai sy’n dioddef o gyflyrau anadlol ac ysgyfeiniol.”

Dywedodd Josephine, sydd ag asthma, wedi ymddeol ac yn byw yng Ngogledd Cymru:

“Rwy’n falch o weld bod peryglon llosgi coed yn dod yn fwy o bryder i bobl yng Nghymru.

“Gweithiais dramor am nifer o flynyddoedd lle roedd llosgi coed domestig yn cael ei ystyried yn normal. Ar y pryd, nid oedd y risgiau iechyd yn cael eu cydnabod yn eang.  Gwnaeth mwg gan ein cymdogion, a oedd yn defnyddio stofiau coed bob dydd, fi’n sâl iawn. Fel rhywun ag asthma, achosodd i mi gael brest dynn a phoenus.

“Rydw i wedi byw yng Nghymru ers blynyddoedd lawer bellach ac yn osgoi pob mwg. Gallaf ‘flasu’ mwg yn yr awyr ar unwaith, boed o danau gwyllt neu simneiau yn y pentref. Os oes llawer o fwg, mae’n effeithio arnaf i wir. Gall y dolur a’r gwichian bara am ddyddiau, a dim ond rhyddhad cyfyngedig mae fy meddyginiaeth asthma yn ei gynnig. Mae’n rhaid i mi fod yn ofalus yn gyson nawr, sy’n flinedig ac yn rhwystredig. Mae yna lawer o bobl a lleoedd na allaf ymweld â nhw, yn anffodus, nid yw ceisio anwybyddu’r mwg yn gweithio, o leiaf nid i mi.

“Mae’r niwed i iechyd o fwg coed yn ddifrifol a dylid ei drin felly.”